Overig

De oversteek op de Oversteek: elke dag een Sunset March om de vrijheid te vieren

Op de avond voor de start van de Vierdaagse, vanavond, vindt traditioneel één van de drukst bezochte Sunset Marches op brug de Oversteek in Nijmegen plaats. Maar die herdenkingsmars wordt iedere dag gehouden, in weer in wind, en met velen of juist een enkele veteraan.

Woensdagavond, klokslag 22:10 uur. De zon is officieel onder als aan weerszijden van de Nijmeegse brug de Oversteek de eerste twee lampen aanspringen. 

Afgezien van de voorbijrazende auto’s en vrachtwagens links, en passerende fietsers en brommers rechts, is het muisstil als de stoet wandelaars zich in beweging zet. De Sunset March van deze avond is begonnen.

48 paar lampen op de brug

De Sunset March is een mars, bedoeld om de 48 geallieerden die bij de Waaloversteek in 1944 sneuvelden, te herdenken. Sinds 2014, toen 70 jaar vrijheid werd gevierd, loopt elke avond minimaal één oorlogsveteraan van het zuiden naar het noorden, van Nijmegen richting Lent. 

Zeven dagen per week, 365 dagen per jaar. Begeleid door 48 paar lampen op de brug, die de gesneuvelde soldaten symboliseren. De lichtparen springen stuk voor stuk om de vijftien seconden aan, om zo het tempo van de wandelaars te bepalen, en tegelijk stil te staan bij ieder van de omgekomen militairen.

Herdenken in stilte

Het dagelijkse eerbetoon is het Nijmeegse ‘Ieper’. Sinds mei 1928 wordt in dat Vlaamse plaatsje elke avond om 20:00 uur de ‘Last Post’ geblazen onder de Menenpoort, om de vermisten en gevallenen van de Eerste Wereldoorlog te herdenken. De ceremonie trekt altijd veel toeristen en andere geïnteresseerden.

In Nijmegen gebeurt het herdenken juist in stilte. Veteranen kunnen zich online aanmelden om de ‘veteraan van de dag’ te zijn. Die loopt voorop, gevolgd door andere wandelaars. Als die er zijn, tenminste. 

Iedereen die wil, mag meelopen met de Sunset March. Daarvoor is geen aanmelding nodig. Soms zijn er wel vijftien gegadigden, soms is er niemand, en loopt de veteraan in z’n eentje. Gemiddeld is er dagelijks een handvol lopers die een veteraan vergezellen.

75 bijzondere marsen dit jaar

Oorsprong Sunset March75 jaar vrijheid betekent ook 75 jaar na de Waaloversteek bij Nijmegen. Op 20 september 1944 probeerde de Amerikaanse 82e Luchtlandingsdivisie tijdens Market Garden de andere kant van de rivier te bereiken. 

Het lukte, maar 48 geallieerden kwamen om. Dat offer wordt dagelijks herdacht met de Sunset March, een wandeltocht over de brug vernoemd naar de operatie: de Oversteek. De 75 bijzondere Sunset Marches dit jaar waren een idee van  gemeente Nijmegen, uitgevoerd  door Stichting Sunset March met hulp van de gemeente en Gilde Nijmegen.

De Gelderlander liep de afgelopen weken meerdere keren mee. Want het is, ook voor de Sunset March, een bijzonder jaar. Het jaar waarin we 75 jaar vrijheid vieren. De stichting achter de mars heeft 75 bijzondere groepen – van scholen tot verenigingen – geselecteerd, die met een veteraan de oversteek maken. 

De eerste groep liep op 23 februari mee, de dag dat in 1944 Nijmegen het slachtoffer werd van een verkeerd uitgevoerd bombardement van de Amerikanen. De laatste groep wandelt op 20 september, de dag van de Waaloversteek.

Eén van die 75 bijzondere groepen, twee weken geleden, was het Gelderse provinciebestuur. Een initiatief van voormalig Statenlid en huidig gedeputeerde Peter Kerris. Samen met zo’n 20 Statenleden, andere gedeputeerden en commissaris van de Koning John Berends liepen zij de Sunset March. 

,,Diep respect”, zei Berends, nadat hij een krans had gelegd bij het herdenkingsmonument op de Oosterhoutsedijk in Lent. ,,Diep respect voor dit initiatief, en diep respect dat jullie ‘m elke dag lopen. Minutenlang komt er een zekere rust over je heen, waarin je je realiseert wat er hier gebeurd is. En hoe dankbaar wij moeten zijn dat we in vrijheid mogen leven.”

Uit heel Nederland komen de lopers

PR dgfoto Gelderlander Nijmegen: Sunset March.
PR dgfoto Gelderlander Nijmegen: Sunset March. © Paul Rapp

Er is een team van 31 veteranen, toepasselijk Team 31 genaamd, waarvan er altijd wel iemand kan lopen als er geen veteraan is die zich voor een datum heeft aangemeld. Het team kent vooral Nederlandse veteranen, maar ook een Fransman en sinds kort een Amerikaanse soldate, die in Eindhoven gestationeerd is. 

,,Maar we moeten ook dagen openlaten”, zegt Kees Bleijerveld van het bestuur van de Sunset March. ,,Want we moeten ook andere veteranen de kans geven om te lopen. Het gebeurt wekelijks dat mensen uit heel Nederland voor één keer naar Nijmegen komen, om mee te lopen. Uit Rotterdam, Den Helder, Enschede, ze komen overal vandaan.”

Eigenlijk, zo bleek tijdens de avonden, is over íedere Sunset March wel een verhaal te vertellen. Elke wandelaar, of dat nou een veteraan of burger is, heeft wel een mooie of indrukwekkende reden om mee te lopen. 

Zoals Rob Vogel (55): ,,Ik heb er gewoon een bepaald gevoel bij. Mijn ouders hebben de oorlog meegemaakt hier, ik ken al die verhalen. En dit is het laatste respect dat je op kunt brengen voor iedereen die er mee te maken heeft gehad.” Vogel is zelf veteraan, hij zat in 1982 in Libanon. Bovendien is hij lid van Team 31, maar deze avond niet de ‘veteraan van de dag’. 

,,Het komt eigenlijk zelden nog voor dat iemand van ons team moet lopen”, zegt Vogel. ,,Nu de Sunset March zo bekend is, heeft er zich altijd wel iemand aangemeld.”

Als veteraan in je eentje

Paul in den Bosch.
Paul in den Bosch. © Paul Rapp

De veteraan die wél voorop gaat deze avond is Paul Indenbosch (62). ,,Ik vind het een mooi iets om hier ‘s avonds te lopen, en in alle stilte terug te denken aan de uitzending die je hebt gehad, en wat er allemaal gebeurd is in de wereld.”

IndenBosch zat ook in Libanon, en in Moldavië en Georgië. ,,Ik kijk altijd of er gaten gevuld moeten worden, en dat doe ik dan.” 

Heel af en toe, erkennen Vogel en Indenbosch, loop je als veteraan in je eentje. In de lente en zomer is altijd wel aansluiting, maar in de wintertijd, als het slecht weer en vroeg donker is, sluit er niemand aan. ,,Maar dat is helemaal niet erg”, zegt Indenbosch.

Iedere dag

,,Dan kun je nadenken”, zegt een paar dagen later bestuurslid Wim van Mierlo. ,,Een moment voor jezelf pakken. Collega Bleijerveld vult aan: ,,Het is altijd leuk om mensen iets te vertellen en om het enthousiasme en de deelnamebereidheid te zien, maar het is ook fijn om zelf, in gedachten, hier te lopen.” 

Veteraan van de dag Patrick van Es (45) sluit zich daarbij aan. Hij heeft zich aangemeld voor Team 31 en loopt op speciale dagen als vandaag, z’n verjaardag.

Weer een paar dagen later komt het bijzondere verhaal van majoor Mattijs, sergeant-majoor Mark en sergeant-majoor Gerardus. Zij zijn van de geneeskundige troepen van de landmacht, die dit jaar 150 jaar bestaan. 

De drie lopen de Sunset March voor de eerste keer, met een reden. ,,Iedere dag dat er een regimentslid gesneuveld is”, zegt Mattijs, ,,lopen mensen van ons bataljon mee aan de Sunset March. In 1949 is de heer Uittenbogaard in Indonesië gesneuveld, op deze dag. Dus wij lopen, 70 jaar later, om onze gevallenen te herdenken.”

‘Het blijft mooi’

Mattijs, Mark en Gerardus lopen vanaf morgen ook de Vierdaagse van Nijmegen. Vanavond, de maandag voorafgaand aan de start, is het één van de drukste avonden van het jaar van de Sunset March. 

Vanaf kamp Heumensoord komen dan militairen van over heel de wereld, vooral Amerikanen, om een paar uur voordat ze aan de Vierdaagse beginnen, alvast die paar kilometer van de Oversteek in de benen te krijgen. Maar eerst die kilometers vanavond maar eens volbrengen.

En zo gaat het iedere avond op de brug, de Oversteek. ,,Het is nog steeds mooi hè”, zegt een veteraan na afloop. ,,Ja, het blijft mooi”, herhaalt de ander, voordat ze zich richting het monument aan de Oosterhoutsedijk begeven, om daar een laatste eerbetoon te brengen aan zij die stierven voor onze vrijheid.

Bron: de Gelderlander